[ZDJĘCIA] Ma ponad 600 lat i niezwykłą historię. Malbork odzyskał jeden ze swoich najważniejszych zabytków

Wykorzystano na ten cel środki rządowe, miejskie, wojewódzkie i unijne. Przeprowadzona w trzech etapach inwestycja pozwoliła zabezpieczyć jego historyczną substancję oraz dostosować wnętrza do potrzeb działalności kulturalnej i edukacyjnej. Wcześniej w tym budynku działał Młodzieżowy Dom Kultury. Podczas uroczstego otwarcia wspomniano o licznych warsztatach dla dzieci, młodzieży i dorosłych odbywających się w murach tego zabytu. 130 nauczycieli do dziś przeszkoliło ok. 600 uczestników zajęć.

Pracowncy kultury przypomnieli swoje motto: “Kultura jest przytomością narodu. Kiedy naród traci przytomność istnieć przestaje” oraz to, że kulturą należy dzielić się z innymi. Zanim przystąpiono do właściwych prac przy odbudowie na podstawowe prace organizowano zbiórki, dzięki czemu budynek nie niszczał. Przykłądem tego jest misa fontanny przy budynku.

Najważniejszy obiekt od sześciu wieków

Podczas uroczystości Burmistrz Miasta Malborka Marek Charzewski z zastępcą Janem Tadeuszem Wilkiem podziękował wszystkim zaangażowanym w realizację tego przedsięwzięcia. Wicewojewoda Pomorska Anna Olkowska-Jacyno pogratulowała zespołowi urzędników pracy nad realizacją inwestycji, podkreślając, że wymagała ona pozyskiwania środków z różnych źródeł, także wojewódzkich z regionalnych instytucji.

- Pewnie patrząc na zabytki, które sąw Malborku, to akurat ratusz staromiejski należy do tych najważniejszych – zauważył Marek Charzewski. - Już ponad sześć wieków jest w naszym mieście i stanowi miejsce, gdzie podejmowane były najważniejsze decyzję na rzecz aszego miasta i aż do rok 1929 r. tu właśnie spotykały się osoby rządzące miastem, dlatego dzień jest wyjątkowy, bo zabytek ten wraca ze swoją działalnością, a czyni to w wyjątkowym roku 740. urdzin Malborka. W tym roku mamy 65 lat od czasu, gdy ratusz staromiejski jest częścią życia kulturalnego miasta. Najpierw jako Młdzieżwy Dom Kultury “Ratusz”, a później jako placówka Malborskiego Centrum Kultury i Edukacji.

Burmistrz podkreślił także znaczenie całego procesu rewitalizacyjnego mista od konserwacji i rekontrukcji murów obronnych, budowy Szkoły Łacińskiej, po realizację ze środków unijnych bulwaru nad Nogatem. Kolejnym etapem była rewitalizacjia ratusza staromiejskiego.

- W 2017 r.ze środków UE pozyskano pierwsze środki na rewitalizację ratusza. Był to projekt, który pokazał jak znaczne kwoty będą potrzebne – zauważył burmistrz Malborka. - Pierwszym etapem inwestycyjnym były środki pozyskane z Rządowego Programu Odbudowy Zabytków, pozyskane w 2023 r. Rok później w październiku rozpoczął się pierwszy etap czyli odbudowa dachu. Na prace przy kolejnych dwóch etapach pozyskano środki z Europejskicj Funduszy dla Pomorza w perspektywie 2021 – 2027. Drugi etap na termomodernizację związany był ze zintegrowanymi inwestycjami terytorialnymi Malbork – Sztum. I Trzeci etap w ramach projektu “Żuławskie Centrum Kultry” (remont wnętrz oraz wyposażenie). Uratowanie ratusza to ponad 12,5 mln zł, z czego prawie 10 mln zł to dofinansowania. Dlatego też dziękuję wszystkim osobom zaangażowanym w pozyskanie tych środków, jak również tych które czuwały nad realizacją. Już niebawem na trakcie Jana Pawła II, za parę miesięcy na którym stoicie rozpocznie się jego przebudowa dla gości i mieszkańców Starego Miasta.

Należy stawiać sobie ambitne cele!

Otwarciu i przecięciu wstęgi towarzyszyły występy dzieci oraz zespołów, grających muzykę dawną. Część artystyczną wykonały Balbiny pod kierownictwem Marii Seibert, a tańczyły Bursztynki prowadzone przez Celinę Pacanowską. Muzykę dawną zaprezentował zespół pod kierownictwem Marcina Skotnickiego.

- Dzisiejszy dzień jest bardzo radosny, bo wyczekiwanym od kilkudzisięciu lat. Ja dziś jestem dumny ztego, że dotrzymałem słowa, bo już podczas kampanii wyborczej przed moim pierwszy startem w 2014 r. obiecywałem, że zrobię wszystko by ratusz staromiejski w Malborku został zrewitalizowany – stwierdził Tomasz Klonowski, radny miejski Malborka. - Wtedy wiele osób pukało się w głowę, mówiąc że to za duża inwestycja i nigdy nie znajdziemy na to pieniędzy, ale jak widać dzisiejsza uroczystość pokazuje, że warto stawiać sobie ambitne cele i je realizować. Przypomnę jeszcze, że ta rewitalizacja zaczęła się dzięki środkom pozyskanym z funduszu celowego, który powstał w latach rządów Zjednoczonej Prawicy. To po raz kolejny pokazuje, że nasze rządy dbały o całą Polskę, nie tylko duże mista, ale też takie ośrodki jak Malbork. Wszystkie etapy to koszt ponad 12,5 mln, ale mówiło się wówczas i o ponad 18 mln zł. Informacja, że dało się to zrobić taniej to duży sukces. Chciałbym pogratulować firmie wykonawcy z Malborka, która stanęła na wysokości zadania, także wcześniej wykazując się wielkim kunsztem przy rewitalizacji innych obiektów w naszym mieście.

Tekst i fot. W. Mocny

Historia Ratusza Staromiejskiego przybliżona przez Tomasza Agejczaka, dyrektora Muzeum Miasta Malborka:

Pierwsza pisana wzmianka o malborskim ratuszu pojawia się w wilkierzu miejskim z 1365 roku – dotyczyła ona zapewne jeszcze budowli drewnianej. Budynek murowany, którego strukturę w dużej mierze podziwiamy do dzisiaj, wzniesiono w drugiej połowie XIV w.. Wskazuje na to dokument wystawiony w 1380 r. przez Wielkiego Mistrza Zakonu Winricha von Kniprode.

Od samego początku był to obiekt o randze wykraczającej daleko poza lokalne sprawy. W sprawozdaniach ze zjazdów delegatów miast pruskich z początku XV w. odnajdujemy ślady wskazujące, że co najmniej od 1425 roku w malborskim ratuszu obradowali posłowie sześciu najważniejszych miast Prus: Torunia, Chełmna, Gdańska, Elbląga, Braniewa i Królewca. Obok Elbląga i Torunia, to właśnie Malbork był szczególnie preferowany jako miejsce tych kluczowych narad. Ratusz pełnił wówczas również funkcję kwatery dla najważniejszych osobistości epoki: w 1468 roku mieszkał tu namiestnik zakonny Henryk Reuss von Plauen, w 1521 roku gościli tu posłowie cesarza i papieża, a pośród tych mury podejmowały również samą postać wielkiego astronoma – Mikołaja Kopernika.

Historia nie szczędziła jednak budynkowi trudnych prób. Podczas obrony miasta pod wodzą burmistrza Bartłomieja Blumego (w latach 1457–1460), południowy szczyt ratusza uległ zniszczeniu. Odbudowany w nowej, późnogotyckiej formie, do dziś nosi ślady tamtych dramatycznych wydarzeń.

Z kroniki burmistrza Wilhelmiego z przełomu XVII i XVIII wieku dowiadujemy się o podziale wnętrz – najważniejszymi pomieszczeniami były wówczas izba sądowa i izba rady, które w prawie chełmińskim tworzyły dwa odrębne ciała kolegialne: Radę i Ławników. W piwnicy znajdowały się dwa pomieszczenia z możliwością wykorzystania jako magazyny oraz długa piwnica służąca prawdopodobnie jako wyszynk, na parterze dwie izby, z których korzystano jako z więzienia policyjnego, a pierwotnie służyły zapewne jako ławy sprzedażowe, na I piętrze oprócz głównych pomieszczeń znajdowały się dwie izby, których przeznaczenie w ciągu wieków ulegało zmianom: kuchnia, izba pisarza, gospoda itd. Wszystkie trzy kondygnacje połączone były pierwotnie tylko przez kręcone schody, gdyż dzisiejsze wejścia do piwnicy i schody są nowszymi urządzeniami.

W 1729 r. od strony wschodniej dobudowano przybudówkę przeznaczoną na nowe izby, w miejscu dawnych straganów kupieckich.

Gdy w 1772 roku miasto przeszło pod panowanie pruskie, nastąpiły dalsze zmiany – sądownictwo przeniesiono na Zamek, a w ratuszu pozostał magistrat. W 1844 roku budynek poddano gruntownej odnowie według projektu architekta Gersdorffa. W XIX w. w piwnicach założono restauracja Ratskeller z otwartą w 1925 r. z inicjatywy burmistrza Pawelcika izbę pamięci Hindenburga.

Niezwykłym elementem historii ratusza były jego dzwony, stanowiące przez stulecia rytm życia mieszkańców:

1. Dzwon zegarowy (1407 r.) – zawieszony w wieżyczce kalenicowej, opatrzony gotycką inskrypcją z Ewangelii wg św. Łukasza: „Nastał już wieczór, zostań z nami Chryste”). Jego bicie według XIX-wiecznych podań słyszalne było w odległości prawie mili.

2. Dzwon stukający z 1453 r. – powieszony niżej, związany z tradycją browarniczą. Wilkierz z 1365 roku zakazywał warzenia piwa, dopóki o północy nie zadzwonił ten mały dzwon. Służył on również jako dzwon ostrzegawczy podczas pożarów i powodzi.

Niestety, oba te bezcenne zabytki strawił wielki pożar z 26 lipca 1899 roku, kiedy to spłonęła więźba dachowa wraz z wieżyczką. Ratusz odbudowano w 1901 roku pod kierunkiem Zarządu Odbudowy Zamku, montując nowy dzwon z sentencją Soli Deo Gloria (który uległ zniszczeniu w 1945 roku). Z pożaru z 1899 roku uratowano natomiast krzyż, wiatrowskaz oraz kulę z 1686 roku, które ponownie zwieńczyły wieżę.

W XX wieku ratusz dalej dzielił losy miasta. Po przenosinach samorządu do Nowego Ratusza w 1919 roku, od 1927 roku obiekt w całości przekazano policji. W czasach II wojny światowej w piwnicach urządzono cele, w których przetrzymywano polskich robotników przymusowych oraz bohaterów z tajnej organizacji Związek Polaków „Młody Las”.

Po zniszczeniach wojennych z 1945 roku budynek zabezpieczono, a w latach 1958–1960 odbudowano. Od września 1961 r. w tych murach tętniło życie młodego pokolenia – najpierw za sprawą Domu Kultury Dzieci i Młodzieży, a od 1974 r. Młodzieżowego Domu Kultury.