wtorek, 15 września 2026 16:07
Reklama
Świat – Polska – Kociewie (254)

FELIETON: Niemiecki Wielki Piątek

W niedzielę 22 marca mija 86 rocznica zbrodni, o której żadnemu Polakowi z Pomorza nie wolno zapomnieć. Nigdy! Różnie ją nazywają: pomorski Katyń, zagłada Polaków z Wolnego Miasta Gdańska, niemiecki Wielki Piątek. W kalendarzu liturgicznym roku 1940 Wielki Piątek przypadał bowiem już 22 marca.
FELIETON: Niemiecki Wielki Piątek
Rok 1945. Mszę św. na terenie byłego KL Stutthof – zamówioną przez rodziny zamordowanych – odprawia ks. Leon Kuchciński, prefekt starogardzkiego Gimnazjum.

Pierwsze ludobójstwo
Polacy z Pomorza upominali się od lat, by cała Polska świadoma była ofiar, jakie rodacy z Pomorza dla niej ponieśli od pierwszych dni wojny. W każdym pomorskim lesie Niemcy mordowali Polaków. Za największych wrogów „niemczyzny na wschodzie” zbrodniarze uznali księży i nauczycieli. Diecezja chełmińska straciła 50% księży! Aż 2/3 z nich w październiku i listopadzie 1939! W drugim już procesie beatyfikacyjnym męczenników II wojny światowej, najwięcej Sług Bożych pochodzi z diecezji chełmińskiej a postacią przewodnią jest proboszcz ze Starogardu ks. Antoni Henryk Szuman.
Na ziemi pomorskiej jest 10 miejsc wielkich zbrodni niemieckich na Polakach, na każdym z tych miejsc Niemcy zamordowali więcej niż tysiąc ludzi! Najbardziej krwawe to Las Piaśnicki pod Wejherowem (około 14 tysięcy według niemieckiego historyka Dietera Schenka), Szpęgawsk pod Starogardem (nieznana liczba, 4-7 tysięcy) i Mniszek pod Świeciem (nieznana liczba, około 7-10 tysięcy). Sejm RP uchwalił (2023) Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Niemieckiej Zbrodni Pomorskiej 1939.
To, co w ustawie sejmowej nazwano „zbrodnią pomorska” i co uważa się za pierwsze ludobójstwo podczas II wojny światowej, dokonało się od września do końca listopada 1939 roku. Takie nasilenie niemieckich zbrodni na polskiej ziemi, w tak krótkim czasie, powtórzy się dopiero podczas Powstania Warszawskiego.


Po selekcji
Jednak jesień 1939 nie była końcem zbrodni. Przełom lat 1939/1940 niemieccy i sowieccy zbrodniarze spędzili „pracowicie”, selekcjonując w swoich zonach okupacyjnych Polaków, których „trzeba” zabić. Współpracowali w diabelskim dziele, wymieniając się informacjami. W Zakopanem, w Krakowie, w Przemyślu, na spotkaniach Gestapo z NKWD, lał się szampan, bandyci poklepywali się po plecach. Zachowały się zdjęcia! Zatrutym „owocem” tych spotkań była Zbrodnia Katyńska a po drugiej stronie akcja AB („nadzwyczajna akcja pacyfikacyjna”) w tzw. Generalnym Gubernatorstwie (około 8 tysięcy zamordowanych) i ten niemiecki Wielki Piątek.


Pomorski Auschwitz”
Tak nazwano KL Stutthof, gdzie Niemcy zamordowali około 65 tysięcy ludzi. Budowany był od pierwszych dni wojny rękami bitych i poniżanych Polaków. „Ministra” Nowacka miałaby rację, gdyby powiedziała, że KL Auschitz budowany był przez Polaków. Tak, przez Polaków, zanim umarli z głodu i wycieńczenia. Tylko że ona powiedziała: „Na terenie okupowanym przez Niemcy polscy naziści zbudowali obozy”. To upodlenie ofiar! Bezkarne!


Działo się w Wielki Piątek
Zbrodni dokonali Niemcy w lesie, w pobliżu obozu KL Stutthof, na podstawie „wyroków” (zawsze byli „praworządni”!), wydanych przez niemiecki „sąd doraźny”, złożony z policyjnych bydlaków. Wśród zamordowanych byli dwaj kapłani, przewodnicy duchowi Polonii gdańskiej – księża Bronisław Komorowski (proboszcz kościoła św. Stanisława Biskupa Męczennika w Gdańsku) i Marian Górecki (opiekun kaplicy MB Częstochowskiej w Gdańsku-Nowym Porcie i prefekt Gimnazjum Polskiego Macierzy Szkolnej w Gdańsku) – beatyfikowani przez Jana Pawła II 13 czerwca 1999.
Byli urzędnicy, bankowcy, nauczyciele, prawnicy, lekarze, kupcy, pracownicy PKP i Poczty Polskiej w Gdańsku. Wśród nich wiceprezes Gminy Polskiej w Gdańsku, poseł do gdańskiego Volkstagu Antoni Lendzion i radca prawny Komisariatu Generalnego RP w Wolnym Mieście, także poseł do Volkstagu Bonifacy Łangowski.


Pogrzeb też w Wielki Piątek…
Dół, w którym zbrodniarze zakopali swoje ofiary, odnaleziono w listopadzie 1946 roku. Pogrzeb odbył się w Wielki Piątek 4 kwietnia 1947 na gdańskiej Zaspie, na Cmentarzu Zasłużonych przy ulicy Bolesława Chrobrego. Na tym cmentarzu pochowane są prochy aż trzech błogosławionych Kościoła katolickiego: bł. ks. Marian Górecki, bł. ks. Bronisław Komorowski i bł. ks. Franciszek Rogaczewski! Ks. Komorowski urodził się i wychował w Barłożnie, ks. Rogaczewski od 2. roku życia wychowywał się w Lubichowie.
 

Traumatyczne wspomnienia
Leon Lendzion, syn posła Antoniego Lendziona, więzień Stutthofu i Sachsenhausen, wspominał:
Przypomniał mi się widok poniewieranego i katowanego w obozie Stutthof mojego Ojca i innych, znanych działaczy i księży polskich. Współwięźniowie poinformowali mnie, że rankiem została sformowana grupa więźniów, która została wyprowadzona z obozu i nie wróciła…


 

Polacy zamordowani w Wielki Piątek 1940

Binnebesel Alfons, lat 36, kolejarz;

Block Alojzy, syn Leona, lat 24, praktykant kolejowy;

Block Leon, lat 53, urzędnik kolejowy;

Borzyszkowski Edmund, lat 36, nauczyciel;

Ciepłuch Feliks, lat 35, nauczyciel;

Cymorek Rudolf, lat 50, pracownik Rady Portu w Gdańsku;

Czyżewski Mieczysław, lat 55, właściciel drukarni, wydawca; Czesław Czyżewski, wydawca „Gazety Kociewskiej”, to ta sama rodzina…

Dettlaff Edmund, lat 27, asystent kolejowy;

Filarski Bernard, lat 60, dr medycyny;

Gauza Józef, lat 39, nauczyciel;

Garyantysiewicz Alfons, lat 34, referendarz kolejowy;

Gierszewski Feliks, lat 32, Poczta Polska w Gdańsku;

Goldmann Stefan, lat 43, kupiec;

ks. Górecki Marian, lat 37, prefekt Gimnazjum Polskiego w Gdańsku;

Grabowski Leon Zygmunt, lat 60, PKP;

Gregorkiewicz Józef, lat 56, asystent kolejowy;

Grimsmann Zygmunt, lat 30, asystent pocztowy;

Jesikiewicz Jan, lat 24, nauczyciel;

Jurkiewicz Antoni, lat 45, asystent kolejowy;

Klimkiewicz Teodor, lat 59, Poczta Polska;

Knitter Wincenty, lat 42, kolejarz;

ks. Komorowski Bronisław, lat 41, proboszcz kościoła św. Stanisława w Gdańsku;

Kosznik Paweł, lat 41, inspektor kolejowy;

Kramer Gustaw, lat 42, inżynier elektryk, kupiec;

Kryn Jan, lat 41, Poczta Polska;

Lange Bogdan, lat 34, adiunkt kolejowy;

Lendzion Antoni, lat 52, poseł do Volkstagu WMG;

Łysakowski Konrad, lat 47, handlowiec, pracownik PAGED w Gdyni;

Majkowski Jan, lat 47, urzędnik bankowy;

Mionskowski Augustyn, lat 46, PKP w Gdańsku;

Młodzieniewski Franciszek, lat 46, Rada Portu i Dróg Wodnych w Gdańsku;

Muzyk Feliks, lat 42, bank polsko-brytyjski w Gdańsku;

Nitka Edward, lat 48, asystent kolejowy;

Nitka Brunon, lat 43, restaurator;

Ossowski Józef, lat 47, asystent kolejowy;

Papka Alfons, lat 34, Poczta Polska;

Paszota Bolesław, lat 56, emerytowany naczelnik Poczty Polskiej;

Piasecki Bolesław, lat 40, Wydział Wojskowy Komisariatu Generalnego RP w Gdańsku;

Planeta Juliusz, lat 38, asystent Poczty Polskiej;

Pniewski Władysław, lat 47, dr filologii, profesor Gimnazjum Polskiego w Gdańsku;

Reetz Stanisław, lat 43, Poczta Polska;

ks. Franciszek Rogaczewski, lat 48, proboszcz kościoła Chrystusa Króla w Gdańsku, zamordowany wcześniej, ekshumowany i pochowany na tym samym cmentarzu;

Sojecki Konrad, lat 50, asystent PKP w Gdańsku;

Suchecki Brunon, lat 38, nauczyciel ze Złotowa;

Szarski Gustaw, lat 41, inspektor celny;

Szuca Michał, lat 54, dr praw, Rada Portu w Gdańsku;

Thomas Henryk, lat 42, inżynier, Dyrekcja PKP w Gdańsku;

Trzebiatowski Leon, lat 50, kolejarz, PKP w Gdańsku;

Wesołowski Augustyn, lat 48, kupiec, wiceprezes Gminy Polskiej w WMG;

Wieczorkowski Henryk, lat 54, dziennikarz;

Wika-Czarnowski Anastazy, lat 53, emerytowany dyrektor Poczty Polskiej;

Witkowski Szymon, lat 62, kolejarz;

Woyda Piotr, lat 63, wicewojewoda pomorski 1920-24;

Ziółkowski Tadeusz, lat 52, pracownik Rady Portu.

Nazwiska 12-13 zamordowanych są nieznane.


Podziel się
Oceń

Napisz komentarz

Komentarze

Reklama
Koncerty wrześniowe w Polskiej Filharmonii Bałtyckiej Data rozpoczęcia wydarzenia: 01.09.2026 Polska Filharmonia Bałtycka im. Fryderyka Chopina w GdańskuKoncerty symfoniczne i wydarzenia organizowane i współorganizowane przez PFB we wrześniu Sala Koncertowa PFB11/09/2026, piątek, godz. 19:00Bilety w cenie: 43-151,50 złKoncert symfoniczny – W rytmie Buenos AiresArpi Sinanyan – sopranWystąpią:Orkiestra PFBArtur Koza – dyrygentArpi Sinanyan – sopranTomasz Marut – fortepianPaweł Zagańczyk – bandoneonMonika Orłowska – skrzypceChór Filharmonii ŁódzkiejProwadzenie: Krzysztof DąbrowskiW programie:Astor Piazzolla – Cztery pory roku w Buenos Aires [22’]Przerwa [20']Martín Palmeri – Misa a Buenos Aires [37’]Orkiestra Polskiej Filharmonii Bałtyckiej niezbyt często grywa kompozycje latynoamerykańskie. Tak właśnie będzie podczas pierwszego wrześniowego koncertu. Filharmoników gdańskich poprowadzi Artur Koza, na co dzień kierownik Chóru Filharmonii Łódzkiej, który również wystąpi w Sali Koncertowej 11 września. Zaśpiewa znakomita ormiańska sopranistka Arpi Sinanyan, a solowe partie instrumentalne wykonają: pianista Tomasz Marut, grający na bandoneonie Paweł Zagańczyk (wystąpią w kompozycji Palmeriego) oraz skrzypaczka Monika Orłowska (solistka utworu Piazzolli).Sponsor Strategiczny PFB: Energa Grupa OrlenGłówny Sponsor PFB – Mecenas Kultury: PGE Polska Grupa EnergetycznaPartner wydarzeń artystycznych PFB w 2026 roku: Ruch MuzycznyPatroni medialni: Trojmiasto.pl, Radio Gdańsk, Pomorskie.eu, Prestiż. Magazyn Trójmiejski Sala Koncertowa PFB18/09/2026, piątek, godz. 19:00Bilety w cenie: 38-131,50 złInauguracja sezonu artystycznego 2026/2027Wystąpią:Orkiestra PFBGeorge Tchitchinadze – dyrygentDavid Khrikuli – fortepianDavid Khrikuli fot. Juan Luis PoutProwadzenie: Konrad MielnikW programie:Fryderyk Chopin – II Koncert fortepianowy f-moll op. 21 [30’]Przerwa [20’]Gustav Mahler – I Symfonia D-dur Tytan [50’]Koncert, którym inaugurujemy sezon artystyczny, to zawsze moment szczególny. Orkiestrę Polskiej Filharmonii Bałtyckiej poprowadzi oczywiście jej szef artystyczny maestro George Tchitchinadze. Solistą podczas pierwszej części koncertu będzie gruziński pianista David Khrikuli, finalista ubiegłorocznego Konkursu Chopinowskiego. W jego wykonaniu zabrzmi II Koncert fortepianowy f-moll op. 21 Fryderyka Chopina (który Khrikuli wykonywał podczas finałowego etapu Konkursu). W drugiej koncertu części zabrzmi pełna ironii, fascynacji naturą czy pieśnią ludową I Symfonia D-dur Tytan Gustava Mahlera. Główny Sponsor PFB – Mecenas Kultury  Sponsor Strategiczny PFB: Energa Grupa OrlenGłówny Sponsor PFB – Mecenas Kultury: PGE Polska Grupa EnergetycznaPartner wydarzeń artystycznych PFB w 2026 roku: Ruch MuzycznyPatroni medialni: Trojmiasto.pl, Radio Gdańsk, Pomorskie.eu, Prestiż. Magazyn Trójmiejski Sala Kameralna PFB20/09/2026, niedziela, godz. 12:00Bilety w cenie: 25-41 złKlasyka na Ołowiance – Fortepian w tańcuMikołaj Sikała fot. Mateusz Słodkowski Wystąpią:Emilia Biskupska – fortepianZuzanna Lisiecka-Madeja – fortepianMikołaj Sikała – fortepianDaniel Ziomko – fortepianProwadzenie, kierownictwo artystyczne: Dominika Glapiak W programie: utwory Mikołaja Sikały oraz jego aranżacje utworów takich kompozytorów, jak Igor Strawiński, Darius Milhaud, Leonard Bernstein, Ernesto Lecuona czy George GershwinPomysłodawczyni i prowadząca cykl Klasyka na OłowianceDominika Glapiak na pierwsze spotkanie w nowym sezonie proponuje muzykę taneczną jako inspirację dla kompozytorów. W rozmaitych konfiguracjach na jednym fortepianie zagrają Emilia Biskupska, Zuzanna Lisiecka-Madeja, Mikołaj Sikała i Daniel Ziomko, prezentując utwory wykonywane na cztery ręce, a także - co w życiu koncertowym zdarza się niezwykle rzadko - na sześć oraz finalnie na osiem rąk. Zabrzmi muzyka gdańskiego pianisty i kompozytora Mikołaja Sikały, którego utwory balansują między klasyczną formą oraz bogactwem świata muzyki rozrywkowej. Będą też dzieła oryginalne, nawiązujące między innymi do brzmień jazzowych, klubowych oraz latynoamerykańskich, a także transkrypcje rozmaitych przebojów XX-wiecznych kompozytorów (m.in. słynne Mambo z suity West Side Story).  Sponsor Strategiczny PFB: Energa Grupa OrlenGłówny Sponsor PFB – Mecenas Kultury: PGE Polska Grupa EnergetycznaPartner wydarzeń artystycznych PFB w 2026 roku: Ruch MuzycznyPatroni medialni: Trojmiasto.pl, Radio Gdańsk, Pomorskie.eu, Prestiż. Magazyn Trójmiejski Sala Koncertowa PFB25/09/2026, piątek, godz. 19:00Bilety w cenie: 33-131,50 złKoncert symfoniczny – Valerij SokolovValerij Sokolov – skrzypceWystąpią:Orkiestra PFBGeorge Tchitchinadze – dyrygentValerij Sokolov – skrzypce W programie:Wolfgang Amadeusz Mozart – Uwertura do opery Don Giovanni K.527 [6']Piotr Czajkowski – Koncert skrzypcowy D-dur op. 35 [37']Przerwa [20']Wolfgang Amadeusz Mozart – Symfonia g-moll nr 40 K.550 [27']Miesiąc zwieńczy koncert z udziałem świetnego ukraińskiego skrzypka, laureata Międzynarodowego Konkursu Skrzypcowego im. George’a Enescu w Bukareszcie w 2005 roku Valerija Sokolova. Artysta wraz z Orkiestrą Polskiej Filharmonii Bałtyckiej pod batutą maestro George’a Tchitchinadze zagra jedno z najbardziej znanych dzieł literatury skrzypcowej i zarazem jeden z najbardziej efektownych koncertów romantycznych, czyli Koncert skrzypcowy D-dur op. 35 Piotra Czajkowskiego. Sponsor Strategiczny PFB: Energa Grupa OrlenGłówny Sponsor PFB – Mecenas Kultury: PGE Polska Grupa EnergetycznaPartner wydarzeń artystycznych PFB w 2026 roku: Ruch MuzycznyPatroni medialni: Trojmiasto.pl, Radio Gdańsk, Pomorskie.eu, Prestiż. Magazyn Trójmiejski Koncerty wrześniowe w Polskiej Filharmonii Bałtyckiej
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama

Temperatura: 20°C Miasto: Malbork

Ciśnienie: 1019 hPa
Wiatr: 11 km/h

Reklama
Reklama
test